وضعیت هنر و چشم‌اندازهای آینده / امین شاهد
(منتشر شده در دوره جدید ماهنامه #تجربه – شماره هجدهم)
پیش‌نگاه: امروزه آنقدر با امکانات و ابزار تکنولوژیک، خودرسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های مجازی عجین شده‌ایم که همگی بیم آن دارند تا ارتباط شان با فضاهای فیزیکی اجتماعی کمترو کمتر شود. با سرعتی که در رشدِ تکنولوژی شاهد آن هستیم دور از انتظار هم نیست که انسان‌ها در غار تنهایی خود محصورتر شوند. اینکه هوش مصنوعی می‌تواند منجر به غنی‌تر شدن قدرت تفکر و اندیشه شود، شکی در آن نیست. اما ترس ما این است که جایگاه‌ها عوض شوند. ما اکنون به عنوان قلب و مرکز هوش مصنوعی از منظری درونی شاهدِ فرآیندِ پدید آمدن و آثار آنها هستیم. اما اگر در وضعیت بیرونی قرار بگیریم، نتیجه چه خواهد بود؟
چیزی که مسلم است، هنوز فرآوره‌هایِ اینچنینی از منظر بسیاری از مخاطبان، رسما به‌عنوان یک اثر هنریِ مستقل و قابل سرمایه‌گذاری شناخته نشده‌اند. رویدادهای مختلف هنری(همچون دوسالانه‌ها) و همچنین سرمایه‌گذاران و غول‌های دنیای رسانه، با نمایش و ارائه‌ی این نوع آثار سعی در عادی‌سازی و تثبیت آنها برای یافتن بازار مناسب در رقابت هستند.
در جهان، انقلاب تکنولوژیک و صنعت با استفاده گسترده از نسل جدید فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا (ارتباط حسگرها و دستگاه‌ها با شبکه اینترنت) و فناوری بلاک چین در حال افزایش است. هوش مصنوعی توجه بسیاری از دولت‌ها، صنایع و دانشگاه‌ها را به خود جلب کرده است. آیا هوش مصنوعی آخرین ابزار تولید اثر هنری خواهد بود؟ گستره‌ی این شیوه از بیان هنری تا کجاست؟ هدف این متن اشاره‌ای بر وضعیت هنر هوش مصنوعی برای مطالعات آینده است.
***
معرفی: در دهه ۱۸۴۰ آدا لاولیس(۱) که تقریباً در تاریخ گم شده بود، جاه طلبی‌های خلاقانه و تحلیلی خود را با هم ادغام کرد و خود را به عنوان اولین برنامه‌نویس رایانه و کدنویس خلاق تثبیت کرد. او با ریاضیدان انگلیسی، چارلز بابیج(۲)، درباره‌ی اصطلاح موتور تحلیلی مکاتبه کرد، که عموماً اولین رایانه محسوب می‌شود. لاولیس به‌ویژه در مورد ریاضیات و امکانات محاسباتی مشتاق بود و متوجه شد که ماشین‌ها می‌توانند بسیار فراتر از محاسبات ریاضی عمل کنند.
بیش از یک قرن بعد، در سال ۱۹۵۰، ریاضیدان انگلیسی و دانشمند کامپیوتر، آلن تورینگ(۳)، آزمون تورینگ را توسعه داد. این آزمایش که با نام «بازی تقلید» نیز شناخته می‌شود، توانایی رایانه را برای نشان دادن رفتار هوشمندانه غیرقابل تشخیص از انسان بررسی می‌کند. روش تورینگ به اصلی بنیادین در زمینه هوش مصنوعی تبدیل شده است. و در سال ۱۹۵۶، در کنفرانسی در دانشگاه دارتموث، محققان به طور رسمی اصطلاح “هوش مصنوعی” را پیشنهاد کردند. این اولین گام در موضوع جدید مطالعه چگونگی شبیه‌سازی ماشین‌ها از فعالیت‌های هوشمند انسان بود. در اوایل سال ۲۰۱۶، هوش مصنوعی قهرمان شطرنج جهان را شکست داد. این رویداد بلافاصله علاقه جهانی را به هوش مصنوعی برانگیخت. توسعه هوش مصنوعی منافع اقتصادی عظیمی را برای بشر به ارمغان آورده است و در همه جنبه‌های زندگی از آن بهره برده‌اند، حتی روابط اجتماعی را وارد عصر جدیدی کرده است. با اینحال بسیاری از محققان تحقیقات مرتبط با هوش مصنوعی را از اواخر قرن بیستم آغاز کردند.
اِی. آی.(۴) اصطلاحی کلی برای علم هوش مصنوعی است. از رایانه‌ها برای شبیه‌سازی رفتارهای هوشمند انسان استفاده می‌کند و رایانه‌ها را برای یادگیری رفتارهای انسانی مانند پردازش، قضاوت و تصمیم‌گیری آموزش می‌دهد. هوش مصنوعی یک پروژه علمی است که دانش هدف آن است، دانش را به دست می‌آورد، روش های بیان دانش را تجزیه و تحلیل و مطالعه می‌کند و این رویکردها را برای دستیابی به اثر شبیه‌سازی فعالیت‌های فکری انسان به کار می‌گیرد. هوش مصنوعی تلفیقی از علوم کامپیوتر، منطق، زیست‌شناسی، روان‌شناسی، فلسفه و بسیاری از رشته‌های دیگر است و در کاربردهایی مانند تشخیص گفتار، پردازش تصویر، پردازش زبان طبیعی، اثبات قضایای خودکار و ربات‌های هوشمند به نتایج قابل‌توجهی دست یافته است. امروزه هوش مصنوعی نقشی ضروری در توسعه اجتماعی ایفا می‌کند.
***
سه دیدگاه هوش مصنوعی: نمادگرایی، پیوند گرایی و رفتارگرایی سه دیدگاه اصلی مفاهیم در زمینه تحقیقات هوش مصنوعی را نشان می‌دهند. آنها مهم‌ترین موارد در توسعه و در واقع پایه‌ی نظری توسعه‌ی رشته‌های هوش مصنوعی هستند. هوش مصنوعی یک موضوع بینارشته‌ای است که شامل اطلاعات، منطق، شناخت، ایده‌پردازی، سیستم‌ها و زیست‌شناسی است. برای پردازش آنها از دانش، تشخیص الگو، یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی استفاده شده است .
از نظر بسیاری، در تولیدات هنری توسط هوش مصنوعی، هنرمندان، ربات‌های مستقلی می‌سازند تا با آنها همکاری کنند، ابتدا الگوریتم‌ها را با داده‌های اولیه تغذیه کنند و ماشین‌ها را برای تولید آثار بصری جدید آموزش می‌دهند. آنها در اصل با برنامه‌های کامپیوتری کار می‌کنند که از ذهن انسان تقلید می‌کند و استقلال کامل ندارند. با اینحال جریانی بی‌پایان از آثار هنری منحصر به فرد تولید می‌کنند. از این روی باید بپذیریم که هوش مصنوعی به‌عنوان یک همکار مطلوب در آفرینش هنری ظهور کرده است.
بیشتر هنرمندانی که این مدیا را برگزیده‌اند، تمایل دارند تا در مرز میان بداهه‌گی و کنترل بصری، آثار خود را تولید کنند و از هوش مصنوعی برای هماهنگی میان این دو استفاده‌ی شایانی می‌کنند. سیستم‌های هوش مصنوعی به‌گونه‌ای شاخته شده‌اند که می‌توانند آثاری جدید به سبک و سیاقِ هنرمندان مطرح جهان تولید کنند. چندانکه قطعه‌ای موسیقی به سبک یک آهنگساز همچون بتهوون بنوازند یا نقاشی جدیدی به شیوه‌ی پل سزان بکشند.
***
به عنوان مثال می‌توانم به یک هنرمند تُرک تبار بنام رفیک آنادول(۵) که متولد ۱۹۸۵ در استانبول است، اشاره کنم. پروژه‌های او متشکل از الگوریتم‌های کامپیوتری مبتنی بر داده‌هاست که محیط های انتزاعی و رویایی را ایجاد می‌کند. او یک هنرمند و کارگردان رسانه است که پروژه‌های هوش مصنوعی در مقیاس بزرگ و تعاملی او الهام بخش مخاطبان زیادی در سراسر جهان شده است. رفیک آنادول و کارهایش بیشتر به دلیل تبدیل فضاهای معماری و نماها به بوم‌های غول پیکر برای نمایش تصاویر زنده مشهور هستند. آثار او اغلب اینستالیشن‌هایی هستند که با اجرای زنده صوتی/تصویری همراه است.
مجموعه کارهای آنادول به چالش‌ها و امکانات محاسبات امروز دنیا، و جایگاه انسان در عصر هوش ماشینی می‌پردازند. پروژه‌های او همچنین به بررسی این موضوع می‌پردازند که چگونه درک و تجربه زمان و مکان اکنون که ماشین‌ها بر زندگی روزمره ما تسلط دارند، به شدت در حال تغییر هستند.
۱) Ada Lovelace
۲) Charles Babbage
۳) Alan Turing
۴) Artificial intelligence
۵) Refik Anadol
این متن با استفاده از اطلاعات مقاله‌ی زیر نوشته شده است:
Study on artificial intelligence: The state of the art and future prospects
Caiming Zhang
China University of Labor Relations, Beijing 100048 China
Yang Lu
University of Central Oklahoma, Edmond, OK 73034 USA
Journal of Industrial Information Integration
Volume 23, September 2021, 100224
بهار ۱۴۰۲